Eglwys Plwyf Llangynllo

Dyma grynodeb  o rai manylion am adeilad yr eglwys sydd wedi eu codi o lyfryn ‘A guide to S.Cynllo’s Church, Llangynllo’gan Brian Whatmore ac hefyd o ‘Hanes Plwyf Llangynllo’, traethawd buddugol yn Eisteddfod Coedybryn 1901 gan Evan Davies. Mae’r llyfryn gan Brian Whatmore ar gael o’r eglwys.   Mae’r adeilad wedi ei restru yn Gradd 2*
 
Lleolir Eglwys Sant Cynllo yn ymyl pentref Coedybryn ac  yn edrych dros gwm Bronwydd.  Rhwng 1868 ac 1870 fe godwyd adeilad newydd ar safle yr eglwys flaenorol. Yn ôl y sôn, cafodd y tŵr ei gadw i barhau’r cysylltiad gyda’r gorffennol. Teulu Llwydiaid, plasdy Bronwydd a theulu Tyler, plasdy Gernos, oedd yn  bennaf gyfrifol am gael hyd i’r £2,200 ar gyfer adeiladu. John Middleton o Cheltenham oedd y pensaer.
 
Mae’r eglwys yn esiampl arbennig o bensaernïaeth o hyn a elwir yn ‘ High Victorian’. Defnyddiwyd nifer o ddefnyddiau megis marmor, gwenithfaen a cherrig Bath o fewn yr adeilad. Ma llawr y gangell o deils wedi eu cyflenwi gan Messrs Minton o Stoke on Trent ac  mae’r to addurniadol wedi ei rannu i baneli wedi eu haddurno mewn aur ac yn cael eu cynnal gan gerfiadau o wyth angel. Mae nenfwd corff yr eglwys yn agored ac ma’r corau o wneuthuriad pîn.  Mae gosodiad croes o farmor gwyn, wedi ei haddurno gan farmor lliw, ac ar  gefndir o alabaster i’w gweld uwchben yr allor. Ar fwa’r gangell mae  cerfiadau o bennau St. Mathew a St.Marc yn wynebu am y gorllewin a St. Luc a St.Ioan yn wynebu’r dwyrain.
 
Gwelir cerfiadau o safon drwyddi draw. Fe’i gwelir uwchben yr allor, y  pulpud, y fedyddfan ac hefyd mewn cerflun o  Ruth.Mae yma nifer o ffenestri lliw gyda’r ffenest ddwyreiniol uwchben yr allor yn ddyluniad arbennig gan Messrs Hardman o Birmingham. Rhoddwyd y ffenest orllewinol gan Syr Marteine a Ladi Lloyd, Bronwydd, er cof am ei unig mab Capten Marteine Kemes Arundel Lloyd a fu farw yn y Somme yn 1916. Lleolir tair ffenest liw yn y gangell o wneuthiriad, eto, gan John Hardman. Gosodwyd rhain yn 1909 er cof am Mr Gwinnet Tyler, ei wraig, a theulu Gernos.
 
Mae yma nifer o gerrig coffa ac hefyd plâtiau pres ar y muriau er cof am wahanol deuluoedd. Ynghyd a rheiny , ac ymysg pethau eraill, mae yna ddesg litani, darllenfa, llestri cymun, harmonium, cannwyllbrennau pres a phren, a chawgiau blodau. Y cyfan wedi eu rhoi er cof am annwyliaid.
 
Lleolir yr organ i ogledd y gangell. Dyma oedd lleoliad festri’r eglwys tan yr adeiladwyd yr un bresennol yn 1897. Rhennir y darn yma oddiwrth y gangell gan fwa sy’n cael ei chynnal gan gerfiadau o angylion.. Saif meindwr  ar ben dŵr yr eglwys ac yma lleolir y gloch.